Sıcak havada hızlı şarj etmeye başladığınızda elektrikli arabanızın bataryasının menzilinin laboratuvar testlerinde öngörülenden daha hızlı azalmasının nedeni nedir?
On iki yılımı elektrikli araçlardaki lityum-iyon bataryaları inceleyerek geçirdim ve laboratuvar döngü verileriyle gerçekte yolda yaşananlar arasındaki fark, hâlâ çoğu insanın beklediğinden daha büyük. İklim odasında birkaç bin kontrollü döngüden sonra iyi görünen bataryalar, 30°C'nin üzerindeki ortam sıcaklıklarında düzenli olarak DC hızlı şarj uygulandığında genellikle daha hızlı kapasite kaybı gösterir. Bunun ana nedeni, kullanım süresiyle ilgili değil; arka arkaya yapılan şarj seansları sırasında termal yönetim sisteminin tam olarak kontrol edemediği yüksek şarj hızları ile artan hücre sıcaklıklarının birleşimidir.
Günümüzde çoğu elektrikli araç pil paketi, sıvı soğutmalı NMC veya LFP hücreleri kullanmaktadır. Laboratuvar ortamında hücre sıcaklığını sıkı bir şekilde kontrol altında tutabilir ve şarj hızını sınırlayabilirsiniz; bu nedenle, 1.000 eşdeğer tam şarj döngüsünden sonra kapasite koruma oranı genellikle ’ın üzerinde kalır. Yolda ise soğutma devresi, hem hücrelerden gelen ısıyı hem de ortam havası ve yoldan gelen ısıyı yönetmek zorundadır. Sıcak bir günde sürücü 150–250 kW'lık bir şarj cihazına bağlandığında, soğutma sistemi tam kapasite çalışsa bile hücre sıcaklıkları 40'ların ortalarına kadar çıkabilir. Bu sıcaklık aralığı, anot ve katot arayüzlerindeki yan reaksiyonları hızlandırır.
Kontrollü bir karşılaştırmadan elde edilen laboratuvar sonuçları
Aynı üretim partisinden alınan iki modül grubunu hızlandırılmış testlere tabi tuttuk. Bir grup, 25 °C’de maksimum 1C şarj hızıyla döngüye tabi tutuldu. Diğer grup ise, tekrarlanan DC hızlı şarjı simüle etmek amacıyla 40 °C hücre sıcaklığında 2,5C’ye kadar çıkan şarj hızlarıyla döngüye tabi tutuldu. 800 eşdeğer tam döngüden sonra, 25°C grubu yaklaşık %6 kapasite kaybı yaşadı. 40°C yüksek oran grubu ise –13 oranında kapasite kaybı yaşadı. Empedans artışı da yüksek sıcaklık grubunda daha yüksekti — yaklaşık 'e karşı %9. Test sonrası söküm incelemeleri, yüksek sıcaklık ve yüksek şarj oranına sahip hücrelerin anotlarında daha kalın SEI tabakaları ve daha fazla lityum kaplama izi olduğunu gösterdi. Bu fark mutlak değerler açısından çok büyük değildi, ancak tutarlıydı ve bazı araçların, kilometre sayacının garanti hesaplamalarına göre menzil kaybı yaşanması gereken noktaya ulaşmadan çok önce belirgin bir menzil kaybı yaşamasını açıklayacak kadar büyüktü.
Sıcak iklim koşullarında faaliyet gösteren bir filo örneği
Gündüz sıcaklıklarının düzenli olarak 35–38 °C’ye ulaştığı bir bölgede elektrikli kamyonetlerden oluşan bir dağıtım filosu, yaklaşık 18 ay sonra beklenenden daha hızlı menzil kaybı bildirmeye başladı. Minibüsler çoğunlukla gece boyunca AC şarj ediliyordu, ancak sürücüler vardiyaları sırasında haftada iki veya üç kez DC hızlı şarj cihazlarını da kullanıyordu. Araç içi veriler, soğutma sistemi aktif olmasına rağmen bu hızlı şarj seansları sırasında pil sıcaklıklarının sıklıkla 42–46°C'ye ulaştığını gösterdi. Filo genelinde ortalama kapasite kaybı, üreticinin daha ılımlı kullanım döngüsü tahmininde öngördüğü %3–4 yerine, yılda yaklaşık %8–9 seviyesinde seyrediyordu. AC şarjında kalan ve günün en sıcak saatlerinden kaçınan araçlarda ise bu oran yaklaşık yarı yarıya azaldı. Filo, ortam sıcaklığı 32°C’nin üzerindeyken DC hızlı şarjı sınırlamak ve ardından bataryaya 20–30 dakika aktif soğutma sağlamak gibi basit bir kuralı uygulamaya koyduktan sonra, yıllık kayıp oranı %5’e yaklaştı. Bataryaların kendisi değişmemişti; değişen şey görev döngüsüydü.
Günlük kullanımda gerçekte neyle karşılaşılır?
Günümüzün çoğu elektrikli otomobilindeki termal yönetim sistemleri, yüksek ortam sıcaklığında tekrarlanan yüksek güç kullanımları için değil, normal sürüş ve ara sıra yapılan hızlı şarjların bir karışımı göz önünde bulundurularak boyutlandırılmıştır. Soğutma sıvısı ısıyı uzaklaştırabilir, ancak bunda bir gecikme söz konusudur ve modülün merkezindeki hücreler genellikle soğutma plakalarının yanındaki sensörlerden daha yüksek sıcaklıklara ulaşır. LFP pil paketleri, uzun ömür açısından birçok NMC pil paketine kıyasla ısıyı daha iyi yönetir; ancak şarj sırasında düzenli olarak 40°C’nin üzerine çıktıklarında, oda sıcaklığındaki döngü verilerinin gösterdiğinden daha fazla kapasite kaybı yaşarlar.
Gerçek kullanım koşullarındaki menzil kaybı da daha da artar; çünkü sürücüler bu düşüşü fark eder ve daha sık şarj etmeye başlarlar, bu da yüksek akım olaylarının sayısını artırır. kapasiteye kadar 1.000 veya 1.500 döngü olduğunu belirten laboratuvar testleri genellikle kontrollü sıcaklık ve orta düzeyde şarj hızlarını varsayar. Hücre sıcaklıklarının 40'lı °C'nin alt ve orta seviyelerinde kalıcı olarak seyretmesi ve haftada birden fazla DC hızlı şarj eklenmesi durumunda, takvimsel ve döngüsel yaşlanma mekanizmaları bu grafiklerin gösterdiğinden daha hızlı bir şekilde bir araya gelir.
Sıcak bir iklimde bir elektrikli otomobilin menzili beklenenden daha hızlı azalıyorsa, ilk olarak kontrol edilmesi gerekenler, aracın ne sıklıkla DC hızlı şarj işlemine tabi tutulduğu ve bu şarj seansları sırasında pil hücrelerinin sıcaklıklarının gerçekte ne kadar yükseldiğidir. Sıcaklık 30°C civarında kalan bir pil paketi ile yük altında düzenli olarak 45°C'ye ulaşan bir pil paketi arasındaki fark, diğer her şey normal görünse bile, yıllık bozulma oranını yüzde birkaç oranında değiştirecek kadar büyüktür.